Oliwki i oliwa z oliwek – kompendium wiedzy

Oliwki towarzyszą ludzkości od jej cywilizacji. Mają bardzo wiele zastosowań, począwszy od najbardziej naturalnego, czyli spożywczego a kończąc na zastosowaniu w medycynie czy kosmetyce. Ich zbawienny wpływ na człowieka jest wykorzystywany od lat a produkty powstałe z ich przetworzenia takie jak oliwa z oliwek cieszą dodatkowo swoimi niebagatelnym smakiem i aromatem.

Skąd się biorą oliwki, czyli o drzewie oliwnym.

Drzewo oliwne jest jedną z najstarszych roślin uprawianych przez człowieka. Pierwsze wzmianki o uprawach znajdujemy ponad 3 tyś. lat p. n. e. Roślina ta pochodzi Egiptu i  z Azji Mniejszej, a jej uprawa rozprzestrzeniła się praktycznie na cały basen morza śródziemnego (głównie za sprawą Fenicjan), gdzie stanowi podstawę produkcji rolnej a same oliwki i wytwarzana z nich oliwa z oliwek to kamienie węgielne tamtejszej diety. Uprawiany jest ponadto w wielu innych krajach, w miejscach o klimacie ciepłym, m. In. USA (Kalifornia), Australia, Wyspy Kanaryjskie, Indie, Japonia i wiele innych.

drzewo-oliwne

Drzewa oliwne najlepiej rosną na żyznej ziemi średnio ubitej, ale uprawiane są praktycznie na wszystkich rodzajach gleby. Nie wymaga dużej ilości wilgoci, natomiast duże nasłonecznienie jest wskazane. Drzewa oliwkowe są niewysokie, ich rozmiary dochodzą do 12 metrów. Jest to roślina długowieczna. Uważa się, że drzewa na Górze Oliwnej w Jerozolimie mają 2000 lat.

Podczas prac archeologicznych skamieniałe liście drzewa oliwkowego znalezione zostały w pokładach z okresu pliocenu. Ze względu na tysiące lat uprawy tego gatunku i wiele manipulacji, trudno określić które gatunki są pierwotne, a która odmiana wywodzi się z innej. By to ustalić, prowadzone są badania przy pomocy mapowania genów tych roślin.

gaj_oliwny

Oliwka jako owoc

Tak jak praktycznie każdy inny owoc, np. jabłko, oliwki mają wiele odmian. Tak wiele, że jest ich zdecydowanie za dużo, by je wymieniać. Można je za to łatwo sklasyfikować, pod kątem momentu kiedy zostały one zebrane:

Oliwki Zielone – zrywa się je wtedy, gdy osiągną odpowiednią wielkość, ale przed tym, jak zmieniają kolor. W tym czasie miąsz oliwek zaczyna już zmieniać konsystencje, ale są one jeszcze twarde.

Oliwki Średnio Dojrzałe – zbierane są wtedy, kiedy ich kolor zaczyna się zmieniać. Miąsz jest dosyć twardy, a tworzenie się olejów w owocu jeszcze się nie zakończyło.

Oliwki Dojrzałe (Czarne) – zbierane kiedy owoce są najbardziej dojrzałe, jednak przed czasem gdy zaczynają pękać lub robią się pomarszczone. Po zbiorach na stoły wędrują po obróbce na kilka różnych sposobów. Pierwszym jest moczenie owoców w solance (z racji tego, że dojrzałe owoce są dosyć gorzkie) jak również occie. Kolejnym sposobem jest przekładanie warstw owoców suchą solą.

oliwki

Dla wszystkich rodzajów oliwek obowiązuje zasada, która mówi, że po zerwaniu owoce powinny w jak najkrótszym czasie trafić do przetworzenia.

Jakie oliwki wybierać?

Mamy dla was kilka rad, które pomogą wam wybrać najlepszy produkt. Z pomocą przychodzą nam tutaj specjaliści z Międzynarodowej Rady Oliwy z Oliwek. Nakreślili oni pewne standardy, które pozwalają określić, czy dany owoc oliwki będzie smaczny, choć trzeba pamiętać, że i tak na końcu zawsze decydują nasze kubki smakowe.

  • Wielkość oliwki – znaczący głównie przy prezentacji produktu na stole. Oliwki od 3 do 5 gram uważa się za średnie. większe niż 5 gram jako owoce duże.
  • Kształt owocu – przeważnie najsmaczniejsze są te najbardziej sferyczne.
  • Pestki – powinny w łatwy sposób odchodzić od owocu. Jeśli kupujemy oliwki z pestkami, trzeba pamiętać by były jak najmniejsze (za standard uważa się tutaj stosunek ok. 5 do 1), wtedy ich cena będzie faktycznie niższa.
  • Skórka – powinna być miękka i elastyczna.
  • Zawartość tłuszczu i cukru – wedle IOC zawartość tłuszczu powinna być jak najniższa a cukru jak najwyższa.

Oliwa z oliwek

oliwa_z_oliwek_sloj

Oliwa z oliwek to olej roślinny pozyskiwany z miąższu owoców oliwki, na zimno lub na gorąco. Do oliwy z oliwek nie zalicza się olejów uzyskanych przy użyciu jakichkolwiek rozpuszczalników oraz oliwy mieszanej z olejami innego typu. Podczas uzyskiwania oliwy dopuszczalne są tylko metody mechaniczne oraz fizyczne tj. zlewanie znad osadu, płukanie i filtrowanie oraz odwirowywanie.

Oliva Extra Virgin

Według standardów nakreślonych przez Międzynarodową Rada Oliwy z Oliwek, oliwa z oliwek extra virgin to oliwa o bardzo niskiej kwasowości. Stężenie kwasu oleinowego (jednonienasycony kwas tłuszczowy typu omega-9) nie może przekraczać 0,8% masy oliwy.

Wartość odżywcza

Oliwki są bogatym źródłem nienasyconych kwasów tłuszczowych. Mają właściwości przeciwbakteryjne oraz przeciwgrzybiczne, jak również działają jako przeciwutleniacz dzięki czemu spowalniają procesy starzenia oraz działają przeciwrakowo. Dodatkowo stymulują produkcję kwasów trawiennych w żołądku. Czarne oliwki są bogatym źródłem witaminy E oraz żelaza.

Oliwki marynowane, które najczęściej można spotkać w naszych sklepach, w stu gramach zawierają średnio ok. 130 kcal. Trzeba tu jednak zauważyć, że oliwki czarne są mniej kaloryczne. Sto gram oliwy z oliwek to około 880 kcal.

Oliwa a Zdrowie

Oliwa z oliwek zawiera głównie nienasycone kwasy tłuszczowe. Dietetycy i lekarze od dłuższego czasu zalecają, by w naszej diecie zastępować tłuszcze nasycone, szczególnie odzwierzęce, kwasami nienasyconymi. Pomagają one obniżyć ryzyko chorób układu krążenia oraz innych chorób takich jak cukrzyca. Spożywanie oliwy oliwek pozwala na obniżenie poziomu cholesterolu oraz ustabilizowanie poziomu cukru we krwi. Oliwa z oliwek zawiera dużo kalorii, dlatego też trzeba ją stosować z umiarem.

Jeśli wybieramy oliwę z oliwek to starajmy się sięgać po najlepsze gatunki, szczególnie te, które zawierają jak najmniejszą ilość niepożądanego tłuszczu oleinowego. Odkryto, że może on wpływać negatywnie na organizm człowieka, tj. powodować raka. Zwracajmy uwagę na etykiety, kupujmy tylko i wyłącznie oliwę z pierwszego tłoczenia. Producent powinien podawać informacje o sposobie pozyskiwania oliwy, m. in. w jakiej temperaturze oliwa była tłoczona, jaką metodą oraz z jakich owoców. Pamiętajmy, że praw ekonomii nie da się oszukać, a tradycyjne i najzdrowsze mechaniczne metody pozyskiwania oliwy są najdroższe, więc i dobra oliwa musi swoje kosztować. Dlatego też nie sugerujmy się wyłącznie ceną. W końcu nasze zdrowie jest bezcenne.

Oliwa w kosmetyce

Kosmetyka to sztuka opieki oraz upiększania ciała. Nazwa pochodzi z języka greckiego od słów kosmeo co oznacza zdobić oraz kosmetikos – upiększać. Praktycznie przez całą historię ludzkości przewija się motyw odmładzania oraz  pielęgnacji ciała. Od zarania dziejów po dzień dzisiejszy, jednym z najpopularniejszych i najbardziej skutecznych produktów służących do pielęgnacji skóry i nie tylko, jest oliwa z oliwek.

Oliwa z oliwek ma szerokie zastosowanie w kosmetyce, najczęściej jest używana do sporządzania maseczek zarówno na twarz i dłonie, ma również zbawienne właściwości dla naszych paznokci. Oliwę można również wykorzystać jako balsam do ciała lub odżywkę do włosów, szczególnie polecana jest do włosów suchych i zniszczonych. Niektórych może drażnić spożywczy zapach oliwy, wtedy można sięgnąć po produkty ze sklepów i aptek. Bez większego problemu można nabyć kosmetyki z dodatkiem oliwy począwszy od odżywek do włosów, przez balsamy do ciała, kremy do twarzy, a na odżywkach do paznokci i kremach do rąk kończąc. Kosmetyki sporządzone na bazie oliwy z oliwek wygładzają, uelastyczniają, nawilżają naszą skórę.

Oliwa w Chrześcijaństwie

„A poczekawszy jeszcze drugie siedem dni, po wtóre wypuścił gołębicę z korabia. I wróciła do niego gołębica pod wieczór; a oto, różdżka oliwy urwana w uściech jej; a tak poznał Noe, że opadły wody z wierzchu ziemi” Księga rodzaju 8:10.

W Biblii jest wiele nawiązań do oliwek i do drzewa oliwnego. Cytowane na wstępie jest tylko jednym z nich. Kolejnym przykładem może być modlitwa Jezusa w Ogrodzie Oliwnym. Jest to niezaprzeczalnie jeden z najistotniejszych symboli w tej religii, obok wody i oczywiście chleba i wina. Wiadomo, że dla człowieka, roślina ta miała niebagatelne znaczenie przez kilka ostatnich mileniów, również w czasach Jezusa. Symbolizuje ona wierność i wytrwałość. Do dziś w religii katolickiej mamy bezpośrednie odniesienia do oliwy. Oliwa z oliwek jest używana przez kapłanów do namaszczania, a w Niedzielę Palmową, czyli w Niedziela Męki Pańskiej, która została ustanowiona na cześć przybycia Jezusa do Jerozolimy (zobaczyli go pod drzewami oliwnymi), wierni przynoszą do kościoła święcić palemki, symbolizujące gałązki oliwne, jako znak odradzającego się życia.

Oliwa w Mitologii

W Mitologii Greckiej Oliwa została podarowana przez Atenę starożytnym Grekom. Oliwka została uznana za najbardziej przydatną rzecz, służącą ludzkości do dostarczania ciepła i światła, żywności, leków oraz kosmetyków. Nawet dar boga Posejdona w postaci konia, nie mógł dorównać oliwce. Dlatego też, na cześć bogini Ateny, nazwano tak dzisiejszą stolicę Grecji. Drzewo zostało posadzone na Akropolu, było czczone i uwielbiane, a owoce tego drzewa, mogły być zrywane tylko przez młodzieńców.

grecja

Również w Grecji, w starożytności, podkreśleniem wagi tej niesamowitej rośliny, było przyznawanie zwycięzcom olimpiady, lauru z gałązek oliwy. Do dziś gałązka oliwna uważana jest jako symbol pokoju.

 

Author: admin

Udostępnij artykuł na: